Ba lần 5-0 ở Asiad 20: Karate kata đồng đội nữ Việt Nam và những lá cờ không dao động

Khoảnh khắc lá cờ thứ năm hạ xuống, tất cả đều nhìn về một phía. Trong trận chung kết karate kata đồng đội nữ tại Asiad 20 tổ chức ở Nhật Bản, đoàn Việt Nam bước ra sàn với tư cách đương kim vô địch, và rời sàn với tỉ số 5-0 trước Iran. Ở môn kata, tỉ số ấy không phải tổng điểm cộng dồn. Nó là kết quả của năm lá phiếu độc lập từ năm trọng tài, tất cả cùng chỉ về một hướng. Bùi Ngọc Nhi, Hoàng Thị Thu Uyên và Nguyễn Ngọc Trâm không để lại bất kỳ khe hở nào cho sự phân vân của ban giám khảo. Trước khi nói về tấm huy chương vàng đầu tiên của đoàn thể thao Việt Nam tại kỳ đại hội này, tôi muốn dừng lại ở một chi tiết mà truyền thông trong nước ít khi khai thác: chuỗi ba trận 5-0 liên tiếp từ tứ kết đến chung kết. Nepal, Đài Bắc Trung Hoa, rồi Iran. Ba đối thủ, ba tỉ số tuyệt đối, không một lá phiếu nào chống lại. Kata là gì trong hệ thống thi đấu karate? Đây là một môn biểu diễn có tính điểm, nằm ở nhánh đối lập hoàn toàn với kumite, tức đối kháng. Ở kata không có knockout, không có đòn hiểm, không có hiệp phụ. Ba vận động viên cùng nhau thực hiện một chuỗi động tác được biên đạo theo quy chuẩn của Liên đoàn Karate Thế giới WKF, và hội đồng trọng tài đánh giá dựa trên sức mạnh, nhịp điệu, độ chính xác kỹ thuật và trên hết là sự đồng bộ. Điều đáng chú ý là cách tính điểm ở vòng loại trực tiếp và chung kết. Không có bảng điểm A, B, C như trong wushu taolu. Chỉ có năm trọng tài, mỗi người một lá cờ, và một tỉ số phần thắng tuyệt đối. Khi tỉ số là 5-0, nghĩa là không một trọng tài nào tìm thấy lý do để nghi ngờ. Đó là mức độ đồng thuận cao nhất mà hệ thống chấm điểm của WKF có thể tạo ra. Việt Nam bước vào giải với tư cách đương kim vô địch nội dung này. Điều đó hàm ý một chương trình được duy trì qua ít nhất một chu kỳ đại hội, một dấu hiệu về tính bền vững của hệ thống đào tạo chứ không phải may mắn nhất thời. Ba vận động viên chỉ được nêu tên trong kết quả, nhưng sự tồn tại của họ như một khối thống nhất mới là yếu tố quyết định. Tôi đã dành nhiều năm theo dõi các môn võ có tính biểu diễn, và điều tôi học được là đọc kata giống như đọc một bản giao hưởng hơn là đọc một trận đấu. Ở đó không có khoảnh khắc lật kèo. Chỉ có sự tích lũy. Ba trận 5-0 liên tiếp tại Asiad lần này là tín hiệu đáng chú ý vì ba lý do đặc thù của bộ môn. Thứ nhất, Nepal ở tứ kết và Đài Bắc Trung Hoa ở bán kết không phải những đối thủ yếu. Đài Bắc Trung Hoa từ lâu đã có truyền thống ở các nội dung kata châu Á. Một tỉ số 5-0 trước họ không đến từ việc đối phương phạm lỗi, mà từ việc đội Việt Nam trình diễn ở một đẳng cấp khác trong cùng một bài thi. Thứ hai, Iran trong trận chung kết là một cường quốc karate thực thụ. Karate Iran có nền tảng lâu đời và từng giành huy chương ở đấu trường Olympic. Để đánh bại Iran 5-0, đội Việt Nam buộc phải thuyết phục cả năm trọng tài, những người được đào tạo để hoài nghi. Không có chỗ cho dàn xếp, không có chỗ cho may mắn. Thứ ba, và đây là điểm ít được nhắc đến nhất, sự đồng bộ trong team kata không giống như chạy tiếp sức. Ba cơ thể khác nhau về chiều cao, sải tay, lực đẩy phải được huấn luyện để trở thành một cơ thể duy nhất trong mắt trọng tài. Nếu một người vào thế tấn sâu hơn người kia nửa nhịp, điểm đồng bộ sụt ngay. Để cả ba trận đều đạt 5-0, đội Việt Nam phải giữ được mức độ chính xác cơ học ấy qua ba lần lên sàn trong những ngày khác nhau, trước ba đối thủ khác nhau. Cơ thể không bao giờ đàm phán, nó chỉ âm thầm ký trước bản án. Và trong kata đồng đội, bản án ấy được ký bằng từng khớp vai, từng nhịp gối hạ xuống cùng một thời điểm. Có một điều đáng để dừng lại. Trong bảng kết quả cùng ngày, ngoài tấm huy chương vàng karate, đoàn Việt Nam còn có một tấm huy chương đồng wushu. Truyền thông nội địa dành phần lớn sự chú ý cho karate, hợp lý vì đây là huy chương vàng đầu tiên. Nhưng tấm huy chương đồng wushu đang tồn tại trong một vùng mờ về mặt dữ liệu. Wushu có hai nhánh hoàn toàn khác nhau: taolu, tức biểu diễn có tính điểm, và sanda, tức đối kháng toàn diện. Một tấm huy chương đồng ở taolu và một tấm huy chương đồng ở sanda là hai câu chuyện thể thao không liên quan gì đến nhau. Taolu đo độ khó và chất lượng động tác; sanda đo khả năng chiến đấu thực tế với đòn đá, đòn vật và va chạm trực diện. Không có thông tin về việc tấm huy chương đồng này thuộc nhánh nào, tên vận động viên là gì, điểm số ra sao. Ở trạng thái đó, mọi phân tích kỹ thuật về nó đều chỉ là suy đoán. Cùng ngày hôm đó còn một sự kiện đáng chú ý khác: đôi bắn súng hỗn hợp của Việt Nam bị truất quyền thi đấu vì vi phạm quy định trang phục, dù trước đó đã có đủ điểm vào chung kết. Đây là một lời nhắc nghiêm khắc về bản chất của các đại hội đa môn. Kết quả thi đấu không chỉ được quyết định trên sàn. Nó còn được quyết định trong phòng kiểm tra thiết bị, nơi một đường may sai vị trí có thể xóa sổ cả một chu kỳ tập luyện. Cần nói thêm rằng nhận định về sức mạnh của đội karate kata Việt Nam không nên dừng ở con số 5-0. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi ở các kỳ đại hội khu vực, một tỉ số tuyệt đối ở vòng chung kết thường phản ánh khoảng cách về độ hoàn thiện kỹ thuật nhiều hơn là khoảng cách về nền tảng thể lực. Điều đó có nghĩa chương trình đào tạo kata của Việt Nam đang đi đúng hướng ở khâu biên đạo và huấn luyện đồng bộ, chứ không chỉ dựa vào nỗ lực cá nhân của ba vận động viên. Đây là dấu hiệu mang tính hệ thống, có thể nhân rộng sang các lứa trẻ. Điều tôi muốn biết tiếp theo không phải là huy chương tiếp theo của đoàn Việt Nam. Tôi muốn biết ba vận động viên kata sẽ được duy trì như thế nào trong chu kỳ tới, và liệu một tấm huy chương vàng với ba tỉ số 5-0 có đủ để hệ thống đào tạo trẻ của karate Việt Nam nhận thêm nguồn lực. Mùa hè im lặng nhất lại khiến tôi ghi chép nhiều nhất, và tôi vẫn tin vào những con số được lưu trữ thầm lặng hơn cả những lời hứa ồn ào. Nếu ai đó có dữ liệu chấm điểm chi tiết của ban trọng tài tại Nagoya, hãy gửi cho tôi. Ba lá cờ đã hạ xuống cùng một phía, nhưng câu chuyện đằng sau chúng vẫn còn để ngỏ.