Riera và cơn giận ở Belgrade: Khi tiếng gào thét không che được vết nứt chiến thuật

Đêm ở Belgrade, khi tiếng còi vang lên và Lugano ăn mừng bàn thắng thứ ba, Riera đứng ở đường biên kỹ thuật với hai bàn tay giơ cao về phía bốn trọng tài người Đức. Ông hét. Ông chỉ tay. Ông nói sau đó rằng "chỉ có một đội trên sân" và rằng "có lẽ UEFA không muốn chúng tôi chơi bóng ở châu Âu". Tôi đã xem lại đoạn clip ấy mười bảy lần, và lần nào tôi cũng dừng ở cùng một khung hình: Riera quay lưng lại với sân, còn các cầu thủ của ông thì cúi đầu đi về phía đường hầm. Đó là khoảnh khắc một huấn luyện viên chọn nói to hơn thay vì nhìn kỹ hơn. Tôi biết cảm giác đó. Năm 2026, ở Brisbane Road, tôi đã đứng trong khán đài khi Leyton Orient rời Football League sau 112 năm, và tôi đã thấy một huấn luyện viên đứng giữa vòng vây của người hâm mộ, giơ tay lên trời như thể bầu trời đang nợ ông ta một điều gì. Ông ta cũng hét. Ông ta cũng nói về trọng tài. Nhưng khi đêm xuống, khi ánh đèn tắt dần trên mái khán đài phía đông, thứ còn lại không phải là tiếng hét — mà là một đội bóng không biết cách giữ một bàn thắng. Đó là bài học đầu tiên tôi học được về bóng đá, và tôi vẫn mang nó theo khi viết về Red Star Belgrade bảy năm sau. Sự thật khô khan nằm ở những con số mà không ai muốn nhắc đến sau trận. Red Star thua Lugano 2-3 trên sân nhà. Nhưng đội bóng Thụy Sĩ tung ra 18 cú sút, đạt chỉ số bàn thắng kỳ vọng 2,29, trong khi Red Star chỉ có 1,23. Nói cách khác, đội bóng được cho là "kiểm soát trận đấu" lại bị tạo ra cơ hội nguy hiểm gần gấp đôi đối thủ. Trong bóng đá hiện đại, đó không phải là mẫu hình của một đội bóng áp đặt — đó là mẫu hình của một đội bóng bị phản công. Và khi một đội bóng kiểm soát bóng nhiều nhưng liên tục bị xuyên phá sau lưng hàng tiền vệ, vấn đề không nằm ở trọng tài. Vấn đề nằm ở cấu trúc phòng ngự chuyển trạng thái. Riera nói rằng ông không muốn bị treo quyền chỉ đạo. Câu nói ấy tự nó đã là một lời thú nhận. Một huấn luyện viên biết mình đang đi trên ranh giới của án phạt không phải là người đang bảo vệ đội bóng của mình — ông ta đang bảo vệ chính mình. Và đây là điểm mà tôi muốn dừng lại lâu hơn, bởi vì nó quan trọng hơn bất kỳ quả phạt đền nào trong trận đấu ấy. Hãy nhìn vào chuỗi dữ liệu thay vì nhìn vào một khoảnh khắc. Red Star dẫn trước Lugano hai lần và thua. Trước đó, ở vòng loại Europa League, họ dẫn Viktoria Pilsen 3-0 và thua chung cuộc 1-5 sau hiệp phụ. Hai trận đấu châu Âu, hai lần đánh rơi thế dẫn, ba quả phạt đền bị thổi — trong đó có một tình huống phạm lỗi giữ người của cầu thủ dự bị ở những phút cuối cùng. Đó không phải là chuỗi sự kiện ngẫu nhiên. Đó là một mô thức. Và mô thức ấy có tên: một đội bóng không được huấn luyện để bảo vệ những gì mình đã giành được. Tôi đã theo dõi đủ nhiều trận đấu của các đội bóng lớn ở những giải đấu nhỏ để nhận ra dấu hiệu này. Khi một đội bóng thống trị trong nước nhưng thất bại ở châu Âu, nguyên nhân gần như luôn luôn giống nhau: cường độ. Red Star dẫn đầu giải vô địch Serbia với sáu điểm sau 11 vòng, và đó chính là vấn đề. Những trận đấu ở giải quốc nội không tạo ra áp lực thể chất cần thiết để chuẩn bị cho một trận đấu châu Âu. Riera tự thừa nhận điều này: "Chúng tôi không có thể trạng tốt". Một huấn luyện viên áp dụng hệ thống pressing cao lại thừa nhận đội bóng của mình thiếu thể lực — đó không phải là một lời bào chữa, đó là một bản cáo trạng tự viết. Và đây là góc nhìn mà tôi cho rằng đám đông đang bỏ lỡ hoàn toàn. Khi Riera đổ lỗi cho trọng tài, ông đang làm một việc mà giới phân tích gọi là "chuyển hướng quy kết". Ông tạo ra một câu chuyện không thể kiểm chứng — "UEFA không muốn chúng tôi ở đây" — và bằng cách đó, ông khiến mọi thất bại trở thành bằng chứng cho câu chuyện ấy. Hai trận thua vì trọng tài. Hai lần bị loại vì trọng tài. Không có trận thua nào là lỗi của đội bóng. Đó là một cơ chế tự duy trì, và nó nguy hiểm hơn bất kỳ quyết định sai nào của trọng tài, bởi vì nó loại bỏ khả năng tự sửa chữa. Nhưng có một điều mà tôi không thể bỏ qua, và tôi cần nói nó một cách công bằng: áp lực mà Riera đang chịu là có thật. Ông vừa mất suất dự Champions League, mất suất dự Europa League, và giờ chỉ còn Conference League với không điểm sau lượt trận đầu tiên. Ở một câu lạc bộ mà doanh thu từ UEFA là xương sống của ngân sách chuyển nhượng, việc mất hai tầng giải đấu trong một mùa giải không phải là một thất bại thể thao — đó là một cuộc khủng hoảng tài chính. Và khi bạn đang chảy máu, tiếng hét là phản ứng tự nhiên nhất. Tôi đã thấy điều này ở Frankfurt. Riera thắng 4 trong 14 trận, không đưa đội bóng vào châu Âu, công khai chỉ trích cầu thủ của mình và gạt bỏ những cầu thủ kỳ cựu như Götze và Burkardt. Đó là cùng một dấu hiệu hành vi: đối đầu công khai, gạt bỏ những người có tiếng nói trong phòng thay đồ, kết quả kém. Ở Belgrade, dấu hiệu ấy lặp lại với việc treo quyền thi đấu của Katai — một cầu thủ 35 tuổi với 328 lần ra sân và 160 bàn thắng, một biểu tượng của câu lạc bộ. Khi một huấn luyện viên mới đến và chọn đối đầu với biểu tượng ấy để khẳng định quyền lực, ông ta đang đặt cược vào kết quả. Nếu thắng, ông ta là người mạnh mẽ. Nếu thua, ông ta là người đã phá hỏng một di sản. Và Riera đang thua. Điều làm tôi chú ý nhất trong toàn bộ câu chuyện này không phải là Riera, mà là Tổng giám đốc Terzic. Ông ấy đã tuyên bố công khai rằng lập trường của mình "sẽ không thay đổi, kể cả nếu chúng tôi thua Copenhagen". Ông ấy đã cam kết với Riera trước khi kết quả chứng minh bất cứ điều gì. Và ông ấy đã tuyên bố "chúng tôi đã là nhà vô địch" chỉ sau 11 vòng đấu. Đó là một tuyên bố tự tin, nhưng nó cũng là một canh bạc chính trị. Nếu chiến dịch châu Âu tiếp tục tồi tệ, người hứng chịu không phải là Riera — mà là Terzic, người đã tự trói mình vào một huấn luyện viên có thành tích 4 thắng trong 14 trận gần nhất. Đây là nghịch lý của áp lực trong bóng đá: người ta thường cho rằng huấn luyện viên là người chịu áp lực lớn nhất, nhưng trong trường hợp này, người đã thực sự đặt cược vào uy tín của mình là giám đốc. Riera vẫn có thể ra đi và tìm một bến đỗ khác — ông ấy mới 44 tuổi, và thị trường huấn luyện viên luôn có chỗ cho những người biết nói. Nhưng Terzic thì không thể rút lại những gì đã nói. Ông ấy đã đặt tất cả vào một người, và bây giờ ông ấy phải chờ xem người ấy có cứu được ông hay không. Tôi viết bài này từ London, nơi tôi đã dành cả thập kỷ để quan sát cách các câu lạc bộ xử lý thất bại. Và điều tôi học được qua những năm ấy là: những đội bóng thực sự lớn không tìm cách giải thích thất bại — họ tìm cách hiểu nó. Trong khi những đội bóng sụp đổ thì luôn có một trọng tài để đổ lỗi. Tôi vẫn nhớ giọng hát ở Brisbane Road đêm ấy. Hơn 4.200 người, đứng trong một sân vận động sắp rời khỏi giải đấu chuyên nghiệp, và họ hát suốt 90 phút thay vì la ó. Không ai trong số họ đổ lỗi cho trọng tài. Họ chỉ hát. Và tôi nghĩ rằng, nếu Riera có thể đứng trong khán đài ấy một lần, ông sẽ hiểu rằng bóng đá không nợ ông điều gì — nhưng nó luôn trao cho ông cơ hội thứ hai, miễn là ông đủ can đảm nhìn vào gương thay vì chỉ tay vào người khác. Mùa hè sân vắng là khi tôi nghe rõ nhất trái tim đang đập của trò chơi này. Và lúc này, ở Belgrade, trái tim ấy đang đập không đều.