World Athletics tự chi tiền tổ chức giải 10 triệu USD: Ba ngày ở Budapest và những khoảng trống chưa lấp

Mười triệu USD, ba ngày thi đấu, và không một tấm huy chương nào được trao. Đó là phần mở của bản thông báo về World Athletics Ultimate Championship, giải đấu do chính Liên đoàn điền kinh thế giới (World Athletics) đứng ra tổ chức, diễn ra từ ngày 11 đến 13 tháng 9 tại Budapest, Hungary. Với người làm dữ liệu, một thông cáo như vậy đọc lên rất êm tai, nhưng nó chỉ chứa ba con số và đúng một khoảng trống lớn: không có bất kỳ dữ liệu thành tích nào. Không một mức thành tích, không một cự ly, không một thông số kỹ thuật.

Khi con số biết nói, tôi chỉ việc lắng nghe. Ở đây con số đang im lặng đúng chỗ quan trọng nhất.

Cần nói ngay rằng đây là văn bản về cấu trúc giải đấu, không phải văn bản về thành tích. Và chính vì thế, nó đáng được mổ xẻ theo một cách khác.

Bối cảnh: một giải đấu sinh ra để lấp lịch

Lý do được nêu ra khá rõ: mùa này là mùa đầu tiên kể từ sau đại dịch không kết thúc bằng một kỳ Olympic hay một giải vô địch thế giới. Lịch thi đấu điền kinh quốc tế vốn được dệt quanh hai cột mốc đó. Khi cả hai cùng vắng mặt, khoảng trống lộ ra, và World Athletics quyết định tự lấp nó.

Đây là chi tiết quan trọng nhất trong toàn bộ thông cáo, và nó không mang tính thể thao. Nó mang tính thương mại. Một giải đấu ra đời vì nhu cầu thị trường sẽ có sẵn khán giả chờ. Một giải đấu ra đời vì khoảng trống lịch phải tự tạo ra nhu cầu của chính mình. Hai con đường đó khác nhau rất xa về xác suất sống sót.

Thể thức được mô tả như sau: một kỳ đại hội hai năm một lần, không huy chương, chỉ có một chiếc cúp duy nhất cho nhà vô địch. Kinh phí do World Athletics tự chi. Tiền thưởng được quảng cáo là "kỷ lục", con số nêu ra là 10 triệu USD. BBC phát trực tiếp toàn bộ ba ngày.

Điểm cốt lõi: đây là chuyển dịch quản trị, không phải chuyển dịch thành tích

Trong làng điền kinh, World Athletics là cơ quan quản lý: đặt luật, phê chuẩn kỷ lục, tổ chức giải vô địch thế giới. Còn Diamond League là sản phẩm của các đối tác. Giờ đây, World Athletics vừa là trọng tài vừa là nhà tổ chức một sản phẩm thương mại cấp cao nhất. Điều đó tạo ra một tình huống chưa từng có: liên đoàn cạnh tranh với chính các đối tác của mình.

Câu chuyện so sánh đã có sẵn trong ký ức người trong nghề. Grand Slam Track, một dự án tư nhân từng được kỳ vọng làm thay đổi điền kinh chuyên nghiệp, đã dừng lại vì vấn đề tài chính. Mô hình tư nhân thất bại ở chỗ tiền nằm trong tay nhà đầu tư, và khi dòng tiền đứt thì giải chết. Mô hình mới đảo ngược: tiền nằm trong tay liên đoàn. Nếu thất bại, khoản lỗ không rơi xuống một nhà đầu tư tư nhân, mà rơi xuống ngân sách trung tâm của môn thể thao này.

Tôi không tin vào may mắn; tôi tin vào những gì đã được lặp lại đủ lần. Và mô hình "đốt tiền để giữ chân ngôi sao" đã được lặp lại đủ lần để tôi giữ thái độ thận trọng.

Về mặt điều kiện thi đấu, có ba điểm đáng lưu ý. Thứ nhất, không có tiêu chuẩn vượt chuẩn nào được nêu. Đây là giải mời, không phải giải vượt chuẩn. Điều đó có nghĩa vận động viên không thể "giành quyền" vào chung kết — chỉ có thể được mời. Toàn bộ quyền lực lựa chọn nằm ở liên đoàn, và lịch sử cho thấy kiểu chọn này sớm muộn cũng sinh tranh cãi. Thứ hai, chương trình thi đấu gồm bao nhiêu nội dung, mỗi nội dung trả bao nhiêu, không được nêu. Con số 10 triệu USD vì thế rất dễ bị đọc sai. Trải đều cho một chương trình hẹp trong ba ngày, khoản tiền cho mỗi vận động viên có thể rất cao. Trải rộng cho chương trình đầy đủ, con số đó lại trở nên khiêm tốn. Thứ ba, khoảng cách hai năm giữa các kỳ giải không được gắn với năm cụ thể. Nếu kỳ tiếp theo rơi vào năm Olympic hoặc năm có giải vô địch thế giới, dàn sao sẽ vắng mặt hàng loạt.

Góc phản trực giác: ngôi sao ở đây là nhân vật truyền hình, không phải vận động viên

Phần dữ liệu duy nhất có thể kiểm chứng trong toàn bộ thông cáo nằm ở hai cái tên. Armand Duplantis "nhắm tới một kỷ lục thế giới khác", và anh còn hát trước khi thi đấu. Noah Lyles được giới thiệu trong vai trò người dẫn chương trình.

Hãy đọc hai chi tiết đó bằng con mắt dữ liệu. Một vận động viên chạy nước rút đang ở đỉnh cao sự nghiệp ngồi vào ghế MC là chuyện cực kỳ bất thường. Nó chỉ hợp lý trong một kịch bản: ban tổ chức định vị Lyles như tài sản thương hiệu, có thể không thi đấu, hoặc thi đấu hạn chế. Còn việc Duplantis hát trước khi nhảy là một móc nối giải trí có chủ đích. Sân được thiết kế với thảm đỏ và mặt sân màu đen, những chi tiết không mang ý nghĩa thi đấu mà mang ý nghĩa phát sóng. Đây là ngôn ngữ của Formula 1 và các giải quần vợt lớn, không phải ngôn ngữ của một buổi tối điền kinh.

Và đây là hệ quả kỹ thuật đáng lo: khi lịch thi đấu được xếp quanh khung giờ phát sóng, nó xếp quanh nhu cầu truyền hình chứ không quanh nhu cầu hồi phục của vận động viên. Với nội dung chạy, nơi quyết định diễn ra trong khoảng thời gian 0,100 giây, mọi xao nhãng trước giờ xuất phát đều đắt đỏ hơn so với một nội dung kỹ thuật như nhảy sào. Duplantis có thể mang tham vọng kỷ lục đi sâu tới giữa tháng 9, bởi nhảy sào thưởng cho độ chín về kỹ thuật hơn là đỉnh phong độ mùa. Lyles thì không có đặc quyền đó. Việc chọn một tay nhảy sào làm tâm điểm kỷ lục và một tay chạy nước rút làm tâm điểm giải trí cho thấy ban tổ chức hiểu rất rõ giới hạn này.

Quãng đường không bao giờ nói dối, chỉ là chúng ta chưa đủ kiên nhẫn để nghe.

Điều cần theo dõi

Ở phút 70, đám đông thấy sự sụp đổ; tôi thấy một cấu trúc đang được dựng lại. Ở đây, cấu trúc đang được dựng lại không phải một dàn đồng đội, mà là chính vị trí của liên đoàn điều hành: từ người viết luật thành người bán vé. Câu hỏi duy nhất đáng theo dõi không phải là kỷ lục có bị phá hay không, mà là: trong ba ngày ở Budapest, có bao nhiêu suất thi đấu bị bỏ trống bởi những người vừa kết thúc tháng 8 dài nhất mùa, và con số 10 triệu USD kia được chia tới tay người chạy như thế nào.

Tôi không đưa ra dự đoán vô địch. Một giải đấu cần ít nhất hai kỳ để hình thành một chẩn đoán. Ba ngày đầu tiên chỉ đủ để biết nó có thật hay không.