Ba ứng viên, một chiếc ghế Chủ tịch VFF, và mười lăm tháng im lặng trước ngày bỏ phiếu

Đêm 21 tháng 10, Incheon mưa. Tôi ngồi trong phòng dựng, tua lại một đoạn băng quay từ nhiều năm trước: một hội trường có bục gỗ, những hàng ghế xếp ngay ngắn, và một người đàn ông đứng đọc danh sách ứng viên trong khi cả khán phòng cúi xuống tập tài liệu. Không ai vỗ tay. Ống kính của tôi bắt được bàn tay một đại biểu đặt trên đầu gối, ngón tay gõ nhịp lên vải quần. Cái nhịp ấy không nằm trong bất kỳ biên bản nào.

Điện thoại rung. Một người bạn công tác ở Liên đoàn Bóng đá Việt Nam gửi cho tôi danh sách ứng viên vừa công bố. Ba cái tên cho chiếc ghế Chủ tịch: Trần Quốc Tuấn, Nguyễn Đức Thụy, Nguyễn Xuân Vũ. Tôi đọc chậm, như cách tôi vẫn đọc bảng thành tích trước khi bấm máy.

Ba người, một chiếc ghế, và mười lăm tháng nữa mới tới ngày bỏ phiếu.

Trong nghề làm phim tài liệu, tôi quay nhiều nhất một loại nhân vật mà chẳng bao giờ dựng thành cảnh chính: người ngồi ngoài đường biên. Suốt World Cup 2026 ở Nga, tôi đếm được 96 thủ môn dự bị không đá một phút nào, và họ vẫn khóc khi đội nhà dừng bước. Thủ môn dự bị — những nhà thơ không được xuất bản. Ở Liên đoàn Bóng đá Việt Nam, những người ngồi ngoài đường biên ấy lại là người cầm bút chấm điểm cho cả trận đấu.

Danh sách được công bố ngày 21 tháng 10, hai ngày sau khi hạn nộp hồ sơ ứng cử khép lại vào ngày 19 tháng 10. Bốn mươi tám giờ giữa hai mốc ấy là quãng thời gian không ai quay phim, không ai ghi biên bản, và cũng là quãng thời gian tôi muốn có mặt nhất.

Đại hội khóa X của VFF dự kiến diễn ra vào tháng 1 năm 2027. Nhiệm kỳ 2026–2030 vì thế bắt đầu sau một quãng chờ dài gần mười lăm tháng kể từ ngày công bố danh sách. Khóa IX, nhiệm kỳ 2026–2026, vẫn đang đi những bước cuối cùng. Giữa hai nhiệm kỳ là một khoảng lặng mà mọi thứ có thể xảy ra và không có gì buộc phải được ghi lại.

Ba cái tên ấy không đứng cùng một chỗ.

Trần Quốc Tuấn là đương kim Chủ tịch. Ông có tên ở hai danh sách: Chủ tịch, và Phó Chủ tịch Phụ trách Chuyên môn. Ở ghế chuyên môn, ông đối đầu với Trần Huy Đức, ủy viên Ban Chấp hành khóa IX, và Trần Anh Tú, Phó Chủ tịch khóa IX đồng thời là Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần Bóng đá Chuyên nghiệp Việt Nam (VPF).

Nguyễn Đức Thụy, sinh năm 2026, lần đầu tham gia tranh cử một vị trí trong ban lãnh đạo liên đoàn. Ông cũng có tên ở hai danh sách: Chủ tịch, và Phó Chủ tịch Tài chính và Vận động Tài trợ. Ngân hàng LPBank, nơi ông gắn bó về mặt doanh nghiệp, đang là nhà tài trợ chính của V.League 1.

Nguyễn Xuân Vũ là Phó Chủ tịch Truyền thông và Đối ngoại khóa IX, và ở khóa X, ông là ứng viên duy nhất cho chiếc ghế ấy.

Ghế Phó Chủ tịch Tài chính và Vận động Tài trợ có sáu ứng viên, đông nhất trong toàn bộ danh sách: Nguyễn Đức Thụy, Vũ Quốc Khánh — Tổng giám đốc LPBank, Nguyễn Trung Kiên — từng giữ ghế Phó Chủ tịch Tài chính ở khóa IV, Lê Văn Thanh — Chủ tịch một công ty xây dựng, cùng những cái tên khác chưa được nhắc tới trong phần lớn các bản tin.

Danh sách cuối cùng chưa phải danh sách chính thức. Nó còn phải qua bước thẩm định của Bộ Nội vụ và Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trước khi được chốt.

Đó là toàn bộ những gì văn bản nói. Những người này không chạm trái bóng. Họ không chạm trái bóng, nhưng họ giữ cả thế giới — cái thế giới gồm hợp đồng tài trợ, lịch thi đấu, tuổi nghề của một cầu thủ hai mươi ba và số tiền một câu lạc bộ hạng trung có thể trả cho một trung vệ.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi ở V.League và ở K League, tôi học được một điều nhỏ: trên bảng quảng cáo quanh sân, tên nhà tài trợ không bao giờ đứng yên. Nó di chuyển theo mùa giải, theo hợp đồng, theo người ký. Một tấm biển đổi chỗ có thể không làm khán giả nào chú ý, nhưng nó là dấu vết của một cuộc thương lượng mà không ai được xem. Tôi đã quay những tấm biển ấy rất nhiều lần và luôn cảm thấy mình đang quay một thứ gì đó quan trọng hơn cả trận đấu.

Điều đáng đọc nhất trong danh sách này không nằm ở ghế Chủ tịch, mà ở chỗ sáu người cùng nộp đơn cho một ghế phó. Khi một vị trí cấp dưới bị tranh giành đông hơn vị trí cao nhất, thị trường đang nói với ta rằng giá trị thật nằm ở chỗ khác với chỗ ta vẫn nhìn. Ghế Phó Chủ tịch Tài chính và Vận động Tài trợ là chiếc ghế quyết định dòng tiền chảy vào toàn hệ thống, và nó là vị trí duy nhất mà một người mới có thể dùng để mua lấy tính chính danh nhanh nhất.

LPBank là nhà tài trợ chính của V.League 1. Nguyễn Đức Thụy là ứng viên Chủ tịch và ứng viên ghế Tài chính. Vũ Quốc Khánh, Tổng giám đốc LPBank, cũng nằm trong danh sách ghế Tài chính. Ba dữ kiện ấy đứng cạnh nhau trên cùng một trang giấy, và không có dòng nào trong văn bản giải thích chúng nên đứng cách nhau bao xa.

Trong một liên đoàn bóng đá, nhà tài trợ cấp giải đấu ngồi vào ban lãnh đạo là chuyện bình thường ở nhiều nước, và bản thân nó không phải một tội. Cái khác biệt ở đây là mức độ trùng khớp: cùng một dòng vốn, cùng một nhiệm kỳ, cùng một chiếc ghế có quyền quyết định chính sách tài trợ. Một người vừa đàm phán hợp đồng với giải, vừa ngồi trong cơ quan phê duyệt hợp đồng ấy, thì câu hỏi không phải là anh ta có trung thực hay không. Câu hỏi là có ai đủ vị thế để kiểm tra anh ta.

Bóng đá Việt Nam đã quen với chữ “bầu”. Bầu Đức, bầu Hiển, bầu Thụy. Chữ ấy ra đời để gọi những người bỏ tiền riêng ra nuôi một đội bóng, trả lương cầu thủ, xây sân tập, mua suất thi đấu. Trong ký ức tập thể, “bầu” là người cứu. Người ta nhớ ơn, và cái ơn ấy che mất một câu hỏi đơn giản: nếu người bỏ tiền cũng là người viết luật, thì ai là người kiểm tra?

Hệ thống vận hành theo ba tầng. Tầng trên cùng là VFF, nơi quyết định đường hướng kỹ thuật, bổ nhiệm huấn luyện viên đội tuyển, và phê duyệt các chính sách phát triển trẻ. Tầng giữa là VPF cùng các hợp đồng thương mại của giải chuyên nghiệp. Tầng dưới là câu lạc bộ, cầu thủ và người mua vé.

Một quyết định ở tầng trên cùng đi xuống tầng dưới không mất nhiều thời gian. Một thay đổi về gói tài trợ có thể làm ngân sách của một câu lạc bộ hạng trung co lại trong một mùa. Một thay đổi về chính sách nhập tịch có thể làm cả một lứa cầu thủ trẻ đi chệch đường. Một thay đổi về người đứng đầu bộ phận chuyên môn có thể quyết định một huấn luyện viên ngoại hay nội ngồi ở ghế đội tuyển quốc gia trong bốn năm. Tất cả những thứ ấy được quyết định bởi những người mà khán giả chỉ nhìn thấy hai lần mỗi nhiệm kỳ, trong một hội trường không có máy quay.

Việc một người ứng cử hai ghế là chi tiết dễ bị bỏ qua nhất, và cũng là chi tiết nói nhiều nhất. Trần Quốc Tuấn ứng cử Chủ tịch và Phó Chủ tịch Chuyên môn. Nguyễn Đức Thụy ứng cử Chủ tịch và Phó Chủ tịch Tài chính.

Trong thể thao, người ta gọi đó là phương án dự phòng. Một huấn luyện viên đăng ký hai tiền đạo cho cùng một vị trí vì anh ta không chắc ai sẽ bắt nhịp. Một đương kim chủ tịch đăng ký hai ghế vì anh ta không chắc mình giữ được ghế cao nhất. Điều ấy không xấu, và nó không phải bằng chứng của sự yếu kém. Nó chỉ cho thấy một trạng thái tâm lý mà biên bản họp không bao giờ ghi: sự không chắc chắn.

Mười lăm tháng giữa công bố danh sách và ngày bỏ phiếu là một quãng đường dài bất thường. Trong mười lăm tháng ấy, một ứng viên có thể rút, một cái tên có thể được thêm vào, một thỏa thuận có thể được dàn xếp sau những cánh cửa không có máy quay. Quãng đường dài ấy vừa làm giảm rủi ro về mặt lịch trình, vừa mở ra toàn bộ không gian cho những cuộc vận động không được ghi lại.

Bước thẩm định của hai bộ là cánh cổng hẹp nhất trên con đường ấy. Nó không phải thủ tục hình thức. Một hồ sơ có vấn đề về pháp lý, tài chính hoặc uy tín có thể dừng lại ở đó, và đại hội có thể phải lùi lại hoặc phải mở lại vòng đề cử. Nói cách khác, danh sách mà công chúng nhìn thấy ngày 21 tháng 10 vẫn là một danh sách chưa hoàn tất, và người quyết định danh sách cuối cùng không phải các đại biểu.

Trần Anh Tú là nhân vật đáng chú ý theo một cách khác. Ông vừa là Phó Chủ tịch VFF khóa IX, vừa là Chủ tịch hội đồng quản trị VPF — công ty vận hành các giải chuyên nghiệp. Nếu ông giữ được ghế Phó Chủ tịch Phụ trách Chuyên môn ở khóa X, thì cùng một người sẽ đứng ở cả hai đầu của đường ống: một đầu là chính sách kỹ thuật quốc gia, đầu kia là lịch thi đấu và hợp đồng của giải. Sự tập trung ấy không nhất thiết là vấn đề, nhưng nó là một đặc điểm cấu trúc cần được nhìn thẳng.

Nguyễn Trung Kiên, người từng giữ ghế Phó Chủ tịch Tài chính ở khóa IV, mang theo một tín hiệu khác: ký ức thể chế đang được gọi trở lại. Ở những tổ chức vừa trải qua nhiều nhiệm kỳ biến động, việc đưa một người cũ trở lại danh sách thường là cách trấn an các đơn vị thành viên rằng kinh nghiệm quản lý tiền không bị mất đi. Nó cũng có thể là dấu hiệu cho thấy trong nội bộ có người thấy mô hình tài chính của nhiệm kỳ vừa rồi chưa đủ chắc.

Chiếc ghế của Nguyễn Xuân Vũ là chiếc ghế duy nhất đã có kết quả. Ông không có đối thủ ở vị trí Truyền thông và Đối ngoại. Tiếng vỗ tay không ai nghe vẫn là tiếng vỗ tay. Một vị trí không có người tranh không hẳn là một vị trí dễ; nó có thể là một vị trí mà không ai muốn, hoặc một vị trí mà không ai dám. Trong cả hai trường hợp, nó cho ta biết điều gì đó về cách các trung tâm quyền lực phân bổ sự chú ý.

Ở Hàn Quốc, nơi tôi sống và làm việc, hệ thống giấy phép câu lạc bộ của K League buộc các đội phải nộp báo cáo tài chính định kỳ và chịu sự rà soát của ban tổ chức giải. Tôi không nói hệ thống ấy hoàn hảo. Nhưng nó tạo ra một thói quen: các con số phải ra khỏi phòng họp và đi ra ngoài. Ở Việt Nam, một liên đoàn có thể có sáu ứng viên cho ghế tài chính mà không ai trong công chúng biết doanh thu của liên đoàn là bao nhiêu. Sự thiếu vắng ấy không phải lỗi của riêng ai. Nó là một khoảng trống chưa được lấp.

Cách kể chuyện dễ chịu nhất lúc này là dựng lên một cuộc đối đầu: dòng vốn tư nhân gõ cửa một thiết chế nhà nước, một người ngoài thách thức người trong. Câu chuyện ấy hấp dẫn, dễ đọc, và nó sai ở một chỗ.

Dòng vốn tư nhân chưa bao giờ ở ngoài cánh cửa ấy. Nó ở trong từ lâu, chỉ là chưa có ghế chính thức. Những người bỏ tiền nuôi đội bóng đã quyết định ai làm huấn luyện viên, ai được lên đội một, trận đấu diễn ra ở đâu và vé bán cho ai, từ rất lâu trước khi có danh sách ứng viên này. Cuộc bầu cử không đưa vốn vào bóng đá Việt Nam. Nó hợp thức hóa quyền lực mà vốn đã có, và đặt quyền lực ấy vào một chiếc ghế có tên trong điều lệ.

Một điểm mù khác nằm ở cách ta đếm. Ta đếm ba cái tên ở ghế cao nhất và gọi đó là cuộc đua. Nhưng chiếc ghế bị tranh nhiều nhất lại không phải ghế cao nhất, và chiếc ghế ít được chú ý nhất lại là chiếc ghế đã có kết quả. Ký ức tập thể của người hâm mộ luôn hướng về người đứng đầu, vì đó là người duy nhất có khuôn mặt trên truyền thông. Trong khi đó, người quyết định gói tài trợ mà một câu lạc bộ sống nhờ vào lại là người không ai nhớ tên.

Hội trường đại hội là một sân vận động không có khán giả. Sân vận động trống, nhưng ký ức đông đúc. Trong căn phòng ấy, mỗi đại biểu mang theo một tỉnh thành, một câu lạc bộ, một khoản nợ, một lời hứa. Không có khán đài nào reo lên khi một lá phiếu được bỏ vào hòm, và cũng không có ai quay lại cảnh ấy để phát trong bản tin tối.

Người ta sẽ nhớ đêm công bố danh sách như một dấu mốc nhỏ, một dòng tin ngắn chạy qua màn hình. Nhưng thứ thực sự thay đổi bóng đá Việt Nam trong bốn năm tới sẽ không được quyết định bằng một lá phiếu ở hội trường. Nó được quyết định bằng những gì xảy ra trước đó: ai được phép có tên, ai bị gạch, và ai ngồi trong căn phòng bốn mươi tám giờ giữa ngày 19 và ngày 21 tháng 10.

Những bản hợp đồng có mùa hè, nhưng tình yêu có mùa đông. Ở đây, người ta bỏ phiếu vào mùa đông, và mùa đông thì dài.

Câu hỏi tôi mang về Incheon tối hôm ấy không phải là ai sẽ thắng. Mà là: nếu chiếc ghế Chủ tịch chỉ là phần nổi của một cuộc thương lượng đã diễn ra xong từ trước, thì lá phiếu của một đại biểu còn nghĩa gì? Và nếu câu trả lời là “không nhiều”, thì người hâm mộ nên bắt đầu theo dõi bóng đá Việt Nam từ chỗ nào — từ khán đài, hay từ một văn phòng không có cửa sổ ở tầng ba?