Kế hoạch 600–1.000 tỷ đồng mỗi năm của ông Nguyễn Đức Thụy: gần nửa số tiền đã có chủ trước khi bóng lăn

Trận hạng Nhất cuối tháng 10 năm ngoái chỉ có hơn tám trăm khán giả. Tôi ngồi lại sau tiếng còi mãn cuộc để nói chuyện với một tiền vệ 22 tuổi, và cậu mở cuốn sổ tay của mình: cả năm dương lịch, cậu đá sáu trận chính thức. Sáu. Đội của cậu tập 11 tháng, mỗi buổi 90 phút, và huấn luyện viên nói với tôi một câu tôi ghi nguyên văn: "Nó không thiếu phút tập, nó thiếu phút phải chịu áp lực." Ba năm sau, tôi vẫn mang câu đó ra soi mỗi khi có ai bàn chuyện mở rộng giải đấu. Đó cũng là lý do khi đọc mức 600 đến 1.000 tỷ đồng mỗi năm mà ông Nguyễn Đức Thụy đưa ra cho nhiệm kỳ 2026–2030 của Liên đoàn Bóng đá Việt Nam, tôi không nhìn phần tiền trước. Tôi nhìn vào chẩn đoán nằm sau nó. Chẩn đoán ấy đúng, và đúng một cách khó chịu: cầu thủ Việt Nam được đào tạo nhiều năm rồi bước vào độ chín sự nghiệp mà không có phút thi đấu. Ông Thụy nói thẳng điều đó trong chương trình tranh cử công bố trước thềm đại hội. Phần còn lại là một kiến trúc tài chính: từ năm 2027, huy động 600 đến 1.000 tỷ đồng mỗi năm, tương đương khoảng 23,5 đến 39,2 triệu USD theo tỷ giá xấp xỉ 25.500 đồng/USD, qua năm nhóm nguồn — xã hội hóa, thương quyền và thương mại, nội dung số, dịch vụ bóng đá, hợp tác quốc tế. Kèm theo là cam kết xã hội hóa 100%, trả lại khoảng 80 tỷ đồng ngân sách nhà nước mỗi năm cho các môn hướng Olympic và ASIAD. Phía chi có mức hỗ trợ 3 tỷ đồng mỗi câu lạc bộ V.League, 2 tỷ đồng mỗi đội hạng Nhất, 2 tỷ đồng mỗi đội nữ, 2 đến 3 tỷ đồng cho 20 liên đoàn địa phương trong tổng số 63, lương nhân sự tăng gấp 2 đến 3 lần, và kiểm toán bởi một công ty thuộc nhóm Big 4 cùng giám sát của tổ chức thành viên. Về thể thức, đề xuất mở V.League từ 14 lên 16–18 đội và hạng Nhất lên 18–20 đội, kèm ghi chú đây là phương án đang nghiên cứu. Ghép các khoản lại thì bức tranh rõ hơn nhiều so với tiêu đề. Với 16 câu lạc bộ V.League và 18–20 đội hạng Nhất, riêng hai dòng hỗ trợ đã ngốn 84 đến 94 tỷ đồng. Thêm bóng đá nữ 14–16 tỷ, liên đoàn địa phương 40–60 tỷ, quỹ lương tăng thêm 15–50 tỷ, futsal và bóng đá học đường 10–30 tỷ, tổng cam kết chi rơi vào khoảng 165 đến 250 tỷ đồng mỗi năm. Cộng thêm 80 tỷ ngân sách nhà nước phải tự bù, phần đã hứa trước là 245 đến 330 tỷ — tức 41 đến 55% mục tiêu 600 tỷ, hoặc 25 đến 33% mục tiêu 1.000 tỷ. Nói cách khác, một phần tư đến một nửa số tiền huy động được đã có chủ trước khi một đồng nào chạm tới mặt sân, tới y học thể thao, tới học viện trẻ hay tới việc đăng cai giải quốc tế. Khoản 3 tỷ đồng mỗi câu lạc bộ V.League đáng được nhìn kỹ, vì nó cho thấy rõ khoảng cách giữa ý nghĩa tài chính và ý nghĩa chính trị. Quy đổi ra khoảng 118.000 USD, mức này tương đương 3 đến 7% ngân sách thường niên của một câu lạc bộ V.League, gần với một tháng quỹ lương hơn là một công cụ tái cấu trúc. Nó không mua được một trung vệ ngoại tốt. Nó mua được lòng trung thành, và ở một đại hội liên đoàn, lòng trung thành của các khối thành viên là thứ có giá. Quyết định kỹ thuật quan trọng nhất của cả chương trình thì đang để trống: hạn ngạch ngoại binh. Ông Thụy nói rõ sự đánh đổi — ngoại binh tốt nâng chất lượng giải, ngoại binh nhiều chặn đường cầu thủ nội — nhưng không kèm cơ chế nào: không hạn ngạch theo tuổi, không lộ trình chuyển tiếp, không suất thi đấu bắt buộc cho cầu thủ trẻ. Mở rộng giải mà thiếu ràng buộc ấy thì tổng số phút tăng, còn số phút áp lực dành cho cầu thủ 22 tuổi có thể không tăng một giây nào. Phép tính lịch thi đấu cũng bị bỏ qua. V.League 14 đội đá vòng tròn một lượt là 26 vòng; 16 đội là 30 vòng; 18 đội là 34 vòng. Chồng lên đó là các cửa sổ FIFA, ASEAN Championship, SEA Games và các ngày thi đấu cấp châu lục. Thái Lan giữ Thai League 1 ở 16 đội, Indonesia chạy Liga 1 với 18 đội, K League 1 chỉ 12 đội, còn J1 lên 20 đội nhưng với hệ thống đội dự bị và hạ tầng khác hẳn. Mở rộng từ 14 lên 18 đội đòi hỏi thêm 4 câu lạc bộ đáp ứng tiêu chuẩn cấp phép gắn với AFC — một ràng buộc nguồn cung, không phải một quyết định hành chính. Sân cỏ không bao giờ phản bội ai, chỉ là người ta thường quên rằng nó cũng biết ôm. Phần đáng giá nhất của bản chương trình lại nằm ở chỗ ít được trích dẫn: kiểm toán Big 4 và cơ chế giám sát của tổ chức thành viên. Phần lớn liên đoàn trong khu vực công bố ít hơn thế rất nhiều. Nếu làm thật, đây là di sản lớn hơn mọi mức huy động. Nhưng có một điểm mù trong ký ức tập thể của bóng đá Việt Nam: chúng ta vẫn mặc định tiền là nút thắt và mở rộng là lời giải. Thập niên 2026 đã có lần đi theo logic nhiều đội hơn, nhiều cơ hội hơn, và cái thu được chủ yếu là lịch thi đấu dày hơn. Những công cụ rẻ hơn, nhắm trúng hơn và kém hào nhoáng hơn vẫn nằm trên bàn: một giải dự bị hoặc U21 chính thức, một cơ chế cho vay cầu thủ có ràng buộc số phút, một quy định suất đăng ký cầu thủ trẻ. Chúng không tạo ra hình ảnh đẹp trong ảnh đại hội, nhưng đúng địa chỉ. Khoảng cách 600 đến 1.000 tỷ cũng đáng nói. Chênh lệch 67% là mức rất rộng cho một kế hoạch được mô tả là sẽ cụ thể hóa bằng phương án tài chính. Trong 35 điểm thông tin của bản chương trình, khoảng 10 điểm là mục tiêu tiền tệ, và không điểm nào cung cấp mức nền hiện tại để đo mức độ hoàn thành. Doanh thu hiện nay của liên đoàn, dư nợ, quỹ dự phòng, tỷ lệ chia doanh thu với công ty cổ phần bóng đá chuyên nghiệp — tất cả đều vắng mặt, và sự vắng mặt này kiểm chứng được ngay trên văn bản. Rủi ro thì nằm ở cấu trúc. Bốn nhóm nhà tài trợ được nêu tên — Vingroup, nhóm gắn với SHB, nhóm gắn với HAGL/THACO, ThaiGroup — là mức tập trung cao. Việc trả lại 80 tỷ đồng ngân sách nhà nước là một bánh cóc: một khi dòng tiền ấy đã chuyển sang các môn Olympic, đòi lại sau một mùa hụt thu gần như không thể về mặt chính trị. Và nội dung số, nhóm nguồn yếu nhất, đang bị chặn bởi ba thứ cùng lúc: quyền phát sóng chia đôi giữa liên đoàn và công ty cổ phần, nạn vi phạm bản quyền, và văn hóa xem miễn phí rất mạnh. Tôi viết chậm, vì bóng đá không vội - nó chỉ đợi người đủ kiên nhẫn để hiểu. Ở tuổi 69, tôi học được rằng thế giới vẫn chạy nhanh hơn mình, nhưng nỗi nhớ thì luôn đứng yên. Thế hệ tôi nhớ nhất hình ảnh một cầu thủ 22 tuổi bước vào tháng 11 với đôi chân mỏi vì đá bóng, chứ không phải vì ngồi chờ — hơn cả bất kỳ chức vô địch nào. Người ta có thể tranh luận mãi về việc 600 tỷ hay 1.000 tỷ là khả thi. Nhưng có một câu hỏi rẻ hơn nhiều mà bất kỳ ứng viên nào cũng trả lời được trong một câu: doanh thu hiện tại của liên đoàn là bao nhiêu? Công bố mức nền ấy trước ngày bỏ phiếu sẽ dạy cho thế hệ cầm bút kế tiếp một điều mà tôi mất 50 năm mới hiểu — rằng trong bóng đá, sự minh bạch là pha bóng đầu tiên của mọi đường chuyền thành công.