1 điểm, 0 bàn thắng sau 5 vòng: Đồng Nai và lời chia tay do chính Việt Thắng viết

Ngày 24 tháng 10, sau tiếng còi mãn cuộc ở sân Bình Phước, thứ đập vào mắt tôi nằm ở hàng ghế dự bị, không phải ở bảng điện tử. Ba chiếc túi chườm đá xếp cạnh nhau, quấn vội trong khăn tập, nước đá tan chảy thành một vệt dài trên nền bê tông. Một cầu thủ ngồi ôm bẹn. Một người nằm dài trên cỏ với gân kheo căng như dây đàn. Người thứ ba bước xuống đường biên với dáng đi lệch hẳn sang một bên. Trong mười ba năm theo các đội bóng V.League từ khán đài đến phòng thay đồ, tôi học được một điều: bảng tỉ số kể câu chuyện của một trận, còn những chiếc túi đá kể câu chuyện của cả một mùa giải.

Huấn luyện viên Nguyễn Việt Thắng đứng ở khu kỹ thuật thêm vài phút sau khi cầu thủ đã rút vào đường hầm. Ông không giơ tay chào khán đài, không quay sang trao đổi với trợ lý. Khi bước vào phòng họp báo, câu đầu tiên ông nói là ông muốn từ chức. Không phải một câu nói bóng gió, không phải một câu trả lời bị phóng viên ép ra sau ba lần hỏi dồn. Ông chủ động đặt vấn đề, gọi đó là sự đổi mới cần thiết cho đội bóng, và nhắc lại lần thứ hai trong cùng buổi họp báo. Có một nhịp trống vẫn gõ sau bao mùa bóng tắt tiếng, và ở Bình Phước đêm hôm ấy, nhịp trống ấy là giọng nói của một người tự tay đánh dấu chấm hết cho nhiệm kỳ của mình.

Đặt con số lên bàn trước đã. Thành phố Đồng Nai có 1 điểm sau 5 vòng, ghi 0 bàn, thủng lưới 10 bàn. Trận thua 0-4 trước Thép Xanh Nam Định đêm 24 tháng 10 là trận thứ năm liên tiếp không có bàn thắng. Quy đổi ra, đội bóng đá 450 phút mà không một lần đưa bóng vào lưới đối phương, tương đương 0,20 điểm mỗi trận. Nếu giữ nguyên nhịp độ này đến hết mùa giải 26 vòng, Đồng Nai kết thúc với khoảng 6 đến 7 điểm. Đó là mức điểm của một đội bóng đã xuống hạng từ trước khi mùa giải đi qua một nửa.

Nhưng đọc kỹ hơn một chút, bức tranh không hoàn toàn giống cảm giác sau trận thua. Bốn trận còn lại ngoài trận gặp Nam Định, đội bóng của Nguyễn Việt Thắng thủng lưới 6 bàn, tức 1,5 bàn mỗi trận. Với một đội bóng nằm ở nửa dưới bảng xếp hạng V.League, mức thủng lưới ấy là chấp nhận được, thậm chí là bình thường. Hàng thủ Đồng Nai không bị xé toạc mỗi tuần. Họ để đối phương giữ bóng ở khoảng cách an toàn rồi tự chết ở đầu sân bên kia.

Điều đó đảo ngược chẩn đoán thông thường. Khi một đội thua bốn trong năm trận và để lọt mười bàn, phản xạ của khán giả là chỉ tay vào trung vệ, vào thủ môn, vào sơ đồ phòng ngự. Nhưng hồ sơ của Đồng Nai nói một chuyện khác: vấn đề của họ là khâu tạo cơ hội và dứt điểm, không phải cấu trúc phòng ngự. Một đội bóng không ghi bàn trong 5 trận không thể leo bảng bằng cách sửa hàng thủ, vì hàng thủ vốn không phải chỗ rò rỉ lớn nhất. Khi bạn không bao giờ ghi bàn, mọi bàn thua đều trở thành bàn thua quyết định.

Chính huấn luyện viên Nguyễn Việt Thắng đã chỉ ra gốc rễ, và ông chỉ ra bằng ngôn ngữ của một người làm nghề chứ không phải bằng câu xin lỗi xã giao. Ông nói rằng khi tiếp nhận đội bóng chuẩn bị cho mùa giải, trong tay ông chỉ có chừng ấy con người. Ông nói rằng một số cầu thủ lớn tuổi nỗ lực rất nhiều nhưng không thể bù đắp bằng thể chất, và đội bóng cần một nguồn năng lượng trẻ hơn. Ở V.League, câu nói ấy dịch ra thành ba hệ quả cụ thể: không thể duy trì áp sát trong 90 phút, không thể chuyển đổi trạng thái với tốc độ cần thiết, và sụp đổ ở hai mươi phút cuối. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, những đội bóng nhận mô tả này thường thua không phải vì bị đối thủ đè bẹp, mà vì tự tan ra khi trận đấu kéo dài.

Rồi đến chuyện chấn thương. Ivan Andrei căng cơ bẹn. Công Phượng và Ngọc Lâm cùng bị gân kheo. Ba ca chấn thương cơ, trong cùng một tuần, ở ba cầu thủ khác nhau. Huấn luyện viên gọi đó là vận rủi. Tôi không dùng từ ấy. Trong thực hành khoa học thể thao, ba chấn thương mô mềm dồn trong một chu kỳ thi đấu là một mẫu hình, không phải một chuỗi biến cố ngẫu nhiên. Mẫu hình ấy chỉ về quản lý khối lượng vận động, về nền tảng thể lực mùa hè, về quy trình hồi phục sau trận. Ba cái tên bị thương nói lên cùng một câu: đội bóng này bước vào mùa giải với cái nền không đủ dày.

Và cái nền ấy bị khoét đúng vào chỗ đau nhất. Trong ba người nằm xuống, hai người là mũi nhọn tấn công, người còn lại là trụ cột đá chính trong trận gặp Nam Định. Mất cả hai đầu ra bóng trong cùng một tuần, trước nhà đương kim vô địch, là cấu hình gần như không thể thắng bất kể chiến thuật hay đến đâu. Lúc ấy, hàng công Đồng Nai không còn là một hàng công, nó là một khoảng trống được lấp bằng những cái tên không phải sở trường.

Đây là chỗ dư luận hiểu sai nhiều nhất, và cũng là chỗ dễ dẫn đến một quyết định sai. Phản ứng quen thuộc sau năm vòng đấu là đòi thay huấn luyện viên, tin vào cú hích tâm lý của người mới, chờ đợi hiệu ứng bật lại. Nhưng cú hích ấy chỉ mạnh khi đội bóng có nền tảng chất lượng tầm trung mà đang chơi dưới sức. Ở Đồng Nai, chính người trong cuộc đã phát biểu rằng giới hạn thể chất của đội hình là ràng buộc cứng. Một huấn luyện viên mới tiếp nhận đội hình do người khác lắp, trong cửa sổ chuyển nhượng giữa mùa giải hẹp, với một nhóm cầu thủ đang nằm trong phòng điều trị, sẽ không thể tạo ra hàng công từ không khí. Cú hích có thể mang về 3 đến 5 điểm. Nó không sửa được một hàng công ghi 0 bàn trong 5 trận.

Một hiểu lầm thứ hai, tinh vi hơn, đến từ chính tỉ số 0-4. Thua nhà vô địch bốn bàn làm mọi thứ trông thảm hại hơn thực tế. Bốn bàn ấy chiếm gần một nửa tổng số bàn thua của cả mùa giải đến thời điểm này, và chúng đến trong một trận mà đội bóng phải đá với hàng công chắp vá. Con số 10 bàn thua sau 5 vòng, đặt cạnh bối cảnh ấy, không nói rằng Đồng Nai bị hủy diệt mỗi tuần. Nó nói rằng Đồng Nai bị giữ ở khoảng cách một cánh tay và không có cách nào rút ngắn khoảng cách đó. Đó là một vấn đề khó chịu, nhưng nó khác về bản chất so với việc bị xé toạc về mặt cấu trúc.

Phía đối diện, cách các đối thủ tiếp cận Đồng Nai đã trở nên rõ ràng và không cần thay đổi. Với một đội không ghi bàn, đối phương chỉ cần dựng khối phòng ngự thấp và chờ thời cơ phản công trực diện. Không ai phải mạo hiểm, không ai phải dâng cao, không ai phải chấp nhận rủi ro. Đội bóng nào đang chơi với lợi thế ấy sẽ không có động lực sửa gì cả. Cho đến khi Đồng Nai chứng minh được họ có thể phá một khối phòng ngự đã tổ chức, họ sẽ tiếp tục bị xử lý bằng cùng một công thức. Trong năm vòng vừa qua, chưa có dấu hiệu nào cho thấy họ phá được.

Về phía câu lạc bộ, đây là một trong những tình huống kinh tế khó xử của bóng đá Việt Nam. Đội hình được lắp trước khi huấn luyện viên đến, nghiêng về những cầu thủ đã qua sườn dốc sự nghiệp và đang nhận hợp đồng cũ. Sửa nó giữa mùa giải là việc tốn kém, và khả năng hấp thụ thêm quỹ lương của một câu lạc bộ tỉnh là có hạn. Lá đơn từ chức tự nguyện, xét ở góc hẹp nhất, lại là một điểm sáng hiếm hoi: nó xóa bỏ nghĩa vụ bồi thường hợp đồng và mở ra một câu chuyện đổi mới rẻ tiền. Nhưng nó không xóa đi bài toán nhân sự, chỉ chuyển bài toán ấy sang người kế nhiệm.

Có một chi tiết trong phát biểu của Nguyễn Việt Thắng mà tôi cho là quan trọng nhất, và nó thường bị đọc lướt qua. Ông bảo vệ cầu thủ, nói rằng mình không nên đổ lỗi cho họ. Ông cảm ơn ban lãnh đạo vì những điều kiện làm việc được tạo ra. Ông tự nhận mình đã không làm tốt. Và khi bị hỏi liệu ông có ở lại hay không, ông từ chối trả lời, gọi câu hỏi giả định ấy là thiếu tôn trọng với ban lãnh đạo hiện tại. Đó là kịch bản rời đi của một người hiểu rõ giá trị hình ảnh của mình. Ông không đợi bị sa thải, không đánh đổi bằng một cuộc chiến truyền thông. Ông giữ lại thanh danh cho sự nghiệp phía trước và đồng thời gỡ bỏ gánh nặng giải trình cho ban lãnh đạo. Người ta gọi đó là fan cuồng, tôi gọi đó là những người giữ nhịp cho thành phố, và ở đây người giữ nhịp chọn cách tự mình rời sân khấu.

Điều đó đưa đến một nhận định ít được nói ra: nhiều khả năng cuộc chia tay đã được thống nhất từ trước, chỉ còn chờ thủ tục. Ngôn ngữ của ông, cách ông dùng những từ như cần trao đổi với lãnh đạo, cách ông nói mình không có gì để nói thêm, đọc lên giống một người đã đi qua cuộc trò chuyện khó khăn nhất và đang chờ thông báo chính thức. Trong chu kỳ huấn luyện viên V.League, đây là con đường ngắn nhất dẫn đến thay đổi, thường được giải quyết trong một đến ba tuần.

Và đây là tín hiệu tôi sẽ theo dõi trong những vòng tới, thay vì theo dõi bảng xếp hạng. Thứ nhất, ai ra sân ở vòng kế tiếp: nếu Ivan Andrei trở lại, hàng công có một điểm tựa và câu chuyện thay đổi hoàn toàn; nếu không, mọi tính toán về cú hích đều là lý thuyết. Thứ hai, đội bóng có giữ được mức thủng lưới 1,5 bàn mỗi trận hay không, vì đó là phần duy nhất của hệ thống còn hoạt động. Thứ ba, họ có ghi bàn trong 90 phút đầu tiên của một trận đấu nào đó, kể cả từ tình huống cố định, hay không. Ngọn lửa không bao giờ tắt trên khán đài, chỉ là nó đổi màu thành những cánh tay, và ở Bình Phước, những cánh tay ấy vẫn vỗ sau tiếng còi thứ tư liên tiếp báo thua.

Giữa một thế giới chạy theo phút giây, có những người vẫn gõ nhịp bằng cả đời mình. Một đội bóng ghi 0 bàn trong 5 vòng không cần thêm lời chỉ trích, họ cần một bàn thắng để thôi bị đọc bằng bảng tỉ số. Câu hỏi không còn là ai ngồi ở khu kỹ thuật vào vòng sau, mà là người ngồi đó có trong tay một tiền đạo lành lặn hay không. Bóng đá không cấp lại thời gian, nhưng nó luôn cấp lại một vòng đấu mới.