Bàn chân Scheffler và cú swing không đổi: ghi chép kỹ thuật từ Osaka

Đêm ở Osaka, tôi xem lại đoạn phim quay chậm cảnh Scottie Scheffler kết thúc cú driver. Bàn chân phải của anh trượt nhẹ về phía đầu gối trái, chậm rãi, như thể cả mặt đất đang xoay dưới chân. Người bạn ngồi cạnh, một golf thủ nghiệp dư 12 handicap, buột miệng: "Trông như anh ta sắp ngã." Tôi bật cười, vì mười hai năm trước, đứng ở hành lang một sân golf phía bắc Việt Nam nhìn một golf thủ chuyên nghiệp hoàn tất cú swing, tôi cũng nghĩ y hệt như vậy.

Chính khoảnh khắc bàn chân ấy khiến tôi dừng lại. Tay golf số 1 thế giới, người được ghi nhận 22 danh hiệu PGA Tour và bốn major, lại sở hữu một động tác trông như sai sót của người mới tập. HLV lâu năm của anh gọi đó là "Scheffler shuffle". Ở Osaka, nơi tôi sống và đưa tin về golf cho thị trường Nhật, người ta nhắc đến nó như một dấu hiệu nhận dạng chứ không phải một lỗi.

Câu chuyện bắt đầu từ một bài hướng dẫn kỹ thuật trên GOLF.com, trong đó HLV của Scheffler mổ xẻ từng vị trí trong cú swing của học trò mình. Bài viết mang tính quan sát và tường thuật, không kèm bất kỳ dữ liệu ShotLink hay Data Golf nào. Đó là điểm tôi muốn nói ngay từ đầu, bởi nếu bạn đọc nó như một bản báo cáo năng lực, bạn sẽ bị dẫn sai hướng.

Điều vị HLV này khẳng định rất rõ: DNA cú swing của Scheffler gần như không thay đổi từ khi còn là đứa trẻ. Chỉ có khoảng cách bóng bay xa hơn và số birdie nhiều hơn. Ông kể lại hình ảnh cậu bé Scheffler mặc quần dài giữa cái nóng Texas chỉ để giống các golf thủ chuyên nghiệp. Một chi tiết nhỏ, nhưng nó nói lên nhiều thứ về cách một tay golf tự xây dựng bản sắc kỹ thuật trước khi bất kỳ ai dạy anh ta điều gì.

Ở tuổi 28, Scheffler đang ở đỉnh cao. Anh được mô tả là một trong những tay golf xuất sắc nhất của thời kỳ hiện đại, một đối thủ khó chịu nhất của làng golf, với lộ trình từ thiếu niên đầy tham vọng, qua đội tuyển All-American của trường đại học, tới vị trí số 1 thế giới. Sự ổn định của anh đến từ việc giữ nguyên thứ đã có, chứ không từ một cuộc cách mạng kỹ thuật giữa sự nghiệp.

Bây giờ đi vào chính cú swing.

Theo mô tả của HLV, cú swing của Scheffler đứng trên nền tảng là đôi bàn chân bám đất. Đó là sự cân bằng chủ động: chân tiếp xúc mặt đất, gối hơi khuỵu, trọng lượng phân bố rõ ràng để tạo phản lực. Điều này khiến tôi nghĩ tới các VĐV điền kinh tôi từng phỏng vấn ở các giải trong nước. Họ nói rất nhiều về cách đôi chân tiếp đất trước khi nói về sức mạnh. Golf, dưới góc nhìn này, không khác mấy.

Trong động tác lấy đà, áp lực dồn về phía chân phải. Đây là điểm then chốt mà nhiều người chơi nghiệp dư bỏ qua. Cánh tay và gậy được xem như một khối kéo dài, cánh tay trái thẳng cùng tay nắm gậy tạo thành một đường hướng xuống bóng. Hông và chân giữ vai trò trụ chống trong khi phần thân trên xoay. Cái nhìn "lộn xộn" của cú swing bắt nguồn từ đây: phần trên quay nhanh, phần dưới cố thủ ổn định.

Ở vị trí impact, đầu của Scheffler giữ hơi ngửa ra sau. Trục gậy nằm trên mặt phẳng song song với cẳng tay phải. Đây là những vị trí mà bất kỳ HLV nào cũng dạy, nhưng Scheffler đi tới chúng bằng một con đường riêng. Cuối cùng là cú mở bàn chân phải: bàn chân trượt chạm về phía đầu gối trái sau khi bóng đã rời gậy. Đó là dấu vết cuối cùng của toàn bộ chuỗi truyền lực từ mặt đất lên tay.

Cạnh những mô tả này, tôi muốn đặt một khoảng trống dữ liệu. SG: Off the Tee không xuất hiện. SG: Approach không xuất hiện, dù đây là chỉ số tương quan mạnh nhất với điểm số ở đẳng cấp tour. SG: Putting cũng không. Không có một chỉ số nào để kiểm định các tuyên bố kỹ thuật. Nói cách khác, đây là mô tả thuần định tính: mắt của người huấn luyện, chứ không phải mắt của ShotLink.

Phân tích của tôi ở đây là: cái gọi là "lối swing khác người" của Scheffler chủ yếu nằm ở phần thẩm mỹ của động tác chân, không nằm ở chuỗi động học. Một động tác trông lạ mắt hoàn toàn có thể hợp lý về mặt chức năng. Người ta đánh giá sai vì họ nhìn bàn chân trước, trong khi hệ thống sản xuất lực lại nằm ở hông, ở mặt đất và ở nhịp điệu.

Đây là chỗ mà kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi giúp ích. Tôi từng ngồi ở hành lang sân, nghe tiếng gậy chạm bóng, và nhận ra rằng những golf thủ có cú swing "chuẩn sách giáo khoa" nhất thường không phải là những người đi xa nhất. Scheffler không cố tỏ ra đẹp. Anh cố tỏ ra lặp lại được. Ở đẳng cấp này, khả năng tái lặp quan trọng hơn hình dáng. Mốc 22 danh hiệu PGA Tour và bốn major là kết quả nói thay cho phần còn lại.

Nhưng tôi vẫn phải cẩn thận. Mốc 22 và bốn major đó là do chính HLV cung cấp, không đến từ bảng thống kê chính thức, nên tôi để nó ở đây như một dữ kiện cần kiểm chứng lại.

Ở đây tôi muốn đi ngược lại chính niềm tin mà bài báo kia khơi lên. Cái khung "DNA không đổi từ thuở nhỏ" nghe rất đẹp, nhưng nó thuộc về một cây bút, không thuộc về dữ liệu. Người kể chuyện là HLV ruột của Scheffler, người ca ngợi học trò mình bằng những câu như "không ai tốt hơn để lũ trẻ học theo". Đó là lòng trung thành, và lòng trung thành tạo ra một nguồn tin thiên vị. Điều đó không có nghĩa nguồn tin sai, chỉ có nghĩa ta không được phép lấy nó làm bằng chứng về sự vượt trội.

Nhưng tôi viết không phải để hoài nghi. Tôi viết để nói rằng mắt tôi dán vào một chi tiết khác. Cú trượt bàn chân phải đó, đẹp thì đẹp, nhưng nó ngụ ý một tải trọng đáng kể lên vùng hông và gối. Toàn bộ cú swing vận hành quanh phản lực mặt đất. Nếu bạn từng xem một VĐV điền kinh khởi động đầu gối trước đường chạy 400m rào, bạn sẽ hiểu áp lực kiểu này tích lũy thế nào qua các mùa. Chấn thương chưa được nhắc tới, và tôi không có ý nói Scheffler đang đau. Tôi chỉ ghi nó vào danh sách những thứ cần theo dõi.

Điểm mù lớn nhất của bài báo kia là sự im lặng tuyệt đối về short game và putting. Toàn bộ chuỗi mô tả kỹ thuật đều xoay quanh full swing. Không một dòng nào về putt, về chip, về thoát bunker. Một tay golf số 1 thế giới không thể được đánh giá chỉ bằng gậy sắt và driver. Hai phân đoạn dễ biến động nhất của golf nằm ở khu vực gần green, và đó chính là nơi dữ liệu không hiện diện.

"Hàng rào kỹ thuật không chặn được cảm xúc, nó chỉ làm nó dồn lại." Trong trường hợp này, hàng rào kỹ thuật của Scheffler không chặn dữ liệu, nó chỉ khiến người ta lầm tưởng rằng mô tả động tác là mô tả năng lực. Và như một người trong cuộc đã ngồi đủ lâu ở hành lang các sân golf, tôi biết sự lầm tưởng ấy tốn kém thế nào.

Tôi nghĩ đến lũ trẻ ở Royal Oaks, nơi HLV kia kể rằng Scheffler thỉnh thoảng quay về. Một đứa trẻ mặc quần dài giữa trời Texas nóng bỏng ngày nào giờ đứng ở vị trí số 1 thế giới, và cú swing của nó không đổi. Điều đó nói với tôi rằng golf, ở tầng sâu nhất, vẫn là môn của sự tái lặp hơn là của sáng tạo. Bạn không cần một cú swing đẹp. Bạn cần một cú swing bạn có thể lặp lại đến lần thứ một nghìn, dưới áp lực, khi tay bạn run.

Tôi tưởng nghề MC là cầm mic, hóa ra là cầm nhịp tim của người khác. Cũng như vậy, tôi từng tưởng golf là trò chơi của những cú đánh đẹp, hóa ra nó là trò chơi của những cú đánh giống nhau. Scheffler trả lời câu hỏi ấy bằng bàn chân. Còn tôi, có lẽ trả lời bằng việc ngồi lại lâu hơn trước màn hình, chờ xem liệu bàn chân ấy có trụ được qua mùa giải tiếp theo hay không.