Luật mới của bóng đá Hà Lan: Khi pháo hoa trở thành hồi còi kết thúc trận đấu

Khu vực báo chí ở De Kuip nằm cao hơn mặt cỏ chừng mười lăm mét. Từ chỗ ngồi đó, thứ tôi nhìn thấy trước tiên không phải quả bóng, mà là bàn tay của người nhân viên an ninh — đôi găng xám, khum lại như đang bưng một con vật còn sống. Vật thể trong tay anh là một quả pháo sáng vẫn còn cháy, khói vàng quánh lại trong không khí đêm. Khán đài phía sau tôi im bặt trong khoảng ba giây.

Ba giây ấy dài hơn cả hiệp một.

Người ta nhớ các bàn thắng. Tôi nhớ những khoảng lặng giữa hai nhịp bóng. Đêm đó trận đấu vẫn tiếp tục. Trọng tài cho tạm dừng, hai đội rút vào đường hầm, bảy phút sau họ trở ra, và bóng lại lăn. Không ai bị phạt. Không đội nào mất điểm. Sáng hôm sau, trên các bản tin, người ta nói về tỷ số. Chỉ có tôi ngồi lại ghi vào sổ: phút 34, dừng bảy phút, không có kết luận nào được đưa ra.

Đó chính là lỗ hổng mà ban tổ chức giải vô địch quốc gia Hà Lan vừa tìm cách bịt lại.

Hiệp hội bóng đá Hoàng gia Hà Lan, tên viết tắt là KNVB, đã bổ sung vào quy chế thi đấu một điều khoản không còn chỗ cho thương lượng. Kể từ nay, nếu pháo hoa hoặc pháo sáng được ném xuống mặt sân hoặc vào khu vực khán đài, trận đấu sẽ bị hủy ngay tại chỗ. Không tạm dừng để chờ đợi. Không đàm phán qua loa phóng thanh. Không có khoảng thời gian nào để ban huấn luyện hai đội kéo cầu thủ vào trong rồi tính xem nên làm gì tiếp.

Điều khoản này được soạn thảo trong sự phối hợp giữa hội đồng tổ chức giải, KNVB và lực lượng cảnh sát, dưới sự hậu thuẫn của Bộ Tư pháp. Sự hiện diện của một cơ quan chính phủ trong một văn bản thuần túy thể thao là chi tiết đáng để dừng lại. Nó cho thấy vấn đề đã vượt khỏi biên giới của một hiện tượng cổ động viên quá khích và trở thành câu chuyện an ninh công cộng.

Tôi đã ngồi ở khu vực báo chí của nhiều sân vận động châu Âu trong hơn hai mươi năm. Ở Anh, ở Đức, ở Ý, người ta cũng từng đối mặt với pháo sáng. Nhưng cách xử lý ở mỗi nơi lại kể một câu chuyện khác nhau về văn hóa tổ chức. Người Đức tin vào hệ thống phòng ngừa từ trước. Người Anh tin vào camera và lệnh cấm cá nhân. Người Hà Lan, cho đến nay, tin vào khả năng kiểm soát tình huống tại chỗ — nghĩa là tin rằng một trọng tài đủ bình tĩnh có thể cứu được một buổi tối.

Niềm tin ấy vừa bị thu hồi.

Hai sự kiện đứng sau quyết định này. Trận đấu giữa Cambuur và Feyenoord là một trong số đó. Theo ghi nhận từ hiện trường, đã có nhiều người bị thương trong vụ việc, vậy mà trận đấu vẫn được tiếp tục. Sự tương phản giữa mức độ nghiêm trọng của hậu quả và quyết định cho bóng lăn tiếp là điều khiến dư luận Hà Lan phản ứng mạnh. Nếu tổn thương về thể chất không đủ để dừng một trận bóng, thì cái gì mới đủ?

Sự kiện thứ hai là trận giữa Utrecht và Go Ahead Eagles. Trận này bị hủy sau khi nỗ lực khởi động lại thất bại. Nói cách khác, cơ chế tạm dừng rồi cho đá tiếp đã tự chứng minh sự bất lực của nó ngay trên sân, trước mắt toàn bộ khán giả và các phóng viên có mặt.

Tôi từng viết rằng bóng đá không bao giờ bắt đầu vào đêm diễn ra trận đấu. Nó bắt đầu từ những buổi tập sớm, từ những quyết định hành chính tưởng như khô khan, từ những cuộc họp không có máy quay. Một quy chế mới về pháo sáng không phải chuyện chiến thuật, và tôi sẽ không giả vờ rằng nó có thể thay đổi cách một đội pressing hay tổ chức phòng ngự. Nhưng nó thay đổi một thứ khác, thứ mà các bảng phân tích dữ liệu không đo được: thời gian phản ứng của hệ thống.

Trước đây, khi pháo sáng xuất hiện, trọng tài có một khoảng đệm. Anh ta dừng trận đấu, gọi đội trưởng hai bên, chờ loa phóng thanh, chờ ban tổ chức sân, chờ cảnh sát. Trong khoảng đệm đó, có hàng chục quyết định nhỏ được đưa ra mà không ai ghi lại: một đội trưởng xin tiếp tục, một huấn luyện viên ra hiệu giữ bình tĩnh, một nhân viên an ninh đề nghị đợi thêm năm phút cho khói tan. Mỗi quyết định nhỏ như thế là một lần trách nhiệm bị phân tán.

Điều khoản mới xóa bỏ toàn bộ khoảng đệm ấy. Không còn thời gian để thương lượng nghĩa là không còn ai phải chịu trách nhiệm cá nhân về việc trận đấu có tiếp tục hay không — chỉ còn một sự kiện khách quan, và một hệ quả tự động. Về mặt quản trị, đây là cách thiết kế quy tắc thông minh: người ta không cố gắng làm cho con người trở nên quyết đoán hơn, mà làm cho sự do dự trở nên vô nghĩa.

Bộ trưởng phụ trách vấn đề này đã nói ngắn gọn rằng trận đấu sẽ bị hủy, và mọi người ra về. Cách diễn đạt ấy bị nhiều người đọc như một lời tuyên chiến với cổ động viên. Tôi đọc nó theo cách khác. Đó là một nỗ lực loại bỏ tranh cãi sau sự việc. Trong nhiều năm, mỗi lần pháo sáng xuất hiện, câu chuyện ngày hôm sau không còn là trận bóng nữa, mà là cuộc tranh luận về việc ai đã quyết định đúng. Bộ trưởng muốn chấm dứt loại tranh luận đó.

Có một chi tiết nữa trong quy chế mà tôi cho là quan trọng hơn cả: không có bất kỳ sự can thiệp nào được phép ảnh hưởng tới việc khởi động lại trận đấu, bởi vì sẽ không có lần khởi động lại nào. Điều này nghe như một sự trùng lặp về ngôn ngữ, nhưng thực chất nó là một tuyên bố về quyền lực. Nó nói với các câu lạc bộ rằng đừng tính đến phương án gây áp lực để trận đấu được tiếp tục.

Câu hỏi chưa được trả lời nằm ở chỗ khác. KNVB cho biết đang chuẩn bị thêm các biện pháp bổ sung, nhưng không công bố chi tiết. Việc giữ kín này có logic riêng: nếu bạn công bố trước cách mình sẽ giám sát, bạn đang trao cho người muốn vượt qua rào chắn một bản hướng dẫn. Cá nhân tôi suy đoán những biện pháp đó có thể nằm trong nhóm giải pháp kỹ thuật — camera nhận diện pháo sáng, lưới chắn, hoặc thay đổi thiết kế khán đài. Nhưng đó chỉ là suy đoán, và tôi không muốn biến suy đoán thành kết luận.

Sân tập không bao giờ nói dối. Nó chỉ thì thầm với những ai chịu ngồi lại.

Điều đáng chú ý là quy chế mới áp dụng cho toàn bộ bóng đá chuyên nghiệp Hà Lan, không phân biệt hạng đấu. Về mặt nguyên tắc, ai cũng bình đẳng trước một sự kiện khách quan. Nhưng về mặt thực tế, sự bình đẳng ấy có thể không tồn tại. Một câu lạc bộ hạng cao có ngân sách an ninh, có nhân viên kiểm soát vé được đào tạo, có hệ thống camera nhiều lớp. Một câu lạc bộ nhỏ ở giải hạng dưới có thể không có gì ngoài hàng rào sắt và vài nhân viên hợp đồng ngắn hạn. Khi cùng một quy tắc được áp lên hai thực thể có năng lực khác nhau, kết quả không phải là công bằng, mà là một dạng bất công mới được hợp thức hóa bằng ngôn ngữ trung lập.

Đây là nghịch lý mà tôi đã nhìn thấy ở nhiều nơi. Quy tắc cứng sinh ra để bảo vệ kẻ yếu thường lại là quy tắc khiến kẻ yếu chịu thiệt trước tiên.

Nước Nga im lặng đến lạ. Và chính sự im lặng ấy đã nói nhiều nhất.

Câu chuyện pháo sáng của bóng đá Hà Lan vừa bước vào giai đoạn tăng tốc, và cách nó được kể trong sáu tháng tới sẽ phụ thuộc vào một thứ rất dễ kiểm chứng. Không phải số vụ pháo sáng, mà là số trận bị hủy. Nếu sau mười vòng đấu đầu tiên không có trận nào bị hủy, người ta sẽ nói quy tắc đã phát huy tác dụng. Nếu có hai hoặc ba trận, câu hỏi sẽ đổi hướng: liệu sự răn đe có thực sự tồn tại, hay chỉ có sự trừng phạt đang được phân phối lại một cách ngẫu nhiên?

Và còn một tín hiệu nữa cần theo dõi, thứ mà tôi chưa thấy ai bàn tới. Đó là hành vi của các đội khách. Trong một quy chế quy kết trận đấu cho sân nhà, một cổ động viên của đội khách ném pháo sáng có thể hủy hoại cả một trận đấu của đối phương. Tôi từng chứng kiến những hình thức tương tự ở các giải đấu khác, nơi một hành vi cá nhân vô danh có sức mạnh ngang với một quyết định hành chính. Nếu điều đó xuất hiện ở Hà Lan, tranh cãi sẽ không còn xoay quanh pháo sáng nữa, mà xoay quanh khái niệm công bằng.

Paris, mùa ấy, dạy tôi rằng những cú vấp lớn không bắt đầu vào đêm diễn ra trận đấu.

Tôi sẽ ngồi lại ở khu vực báo chí trong những vòng đấu tới, tiếp tục đếm những khoảng lặng. Không phải khoảng lặng của khán đài khi bàn thắng được ghi, mà là khoảng lặng xuất hiện khi một người cầm quả pháo sáng còn cháy bước vào giữa sân. Nếu sự im lặng ấy đến sớm hơn mọi mùa giải trước, ta sẽ biết quy tắc đang hoạt động ở tầng sâu nhất của nó. Còn nếu nó chỉ đến khi trọng tài đã thổi còi kết thúc, thì vấn đề chưa bao giờ nằm ở quy chế.